Uzman Erbaş Sözleşme Yenilenmemesi ve Fesih: 3269 Sayılı Kanun m.12 (Tam Rehber)

Uzman Erbaşlarda Sözleşme Yenileme ve Yenilenmeme Rehberi

“İdarenin takdir yetkisi” sınırsız mı? Sözleşme hangi şartlarla uzar, hangi hallerde uzatılmaz? Dava nasıl açılır?

Son yıllarda, özellikle 2024 yılı sözleşme yenileme döneminde, çok sayıda uzman erbaşın sözleşmesinin yenilenmediği ya da 3269 sayılı Kanun’un 12. maddesine dayanılarak feshedildiği görülmektedir. Hatta hakkında “meslekten çıkarma” cezası teklifini içeren disiplin soruşturması yürütülen bazı personelin, disiplin soruşturmaları henüz sonuçlandırılmadan, sözleşmelerinin feshedildiğine de uygulamada sıklıkla rastlanmaktadır.

Bu tür işlemler, çoğu zaman “idarenin takdir yetkisi” gerekçesiyle açıklanmakta; ancak incelenen birçok dosyada, söz konusu işlemlerin hangi somut fiil veya değerlendirmeye dayandığının ortaya konulmadığı, gerekçelerin tek cümlelik ve soyut ifadelerle sınırlandığı dikkat çekmektedir.

Bu yazıda;

• Uzman erbaş sözleşmesinin hangi şartlarda yenilendiğini,
• Sözleşme yenilenmemesi ile fesih arasındaki farkı,
• 3269 sayılı Kanun m.12’de yer alan tüm gerekçeleri,
• İdarenin sözleşme yenilemek zorunda olup olmadığını,
• İdarenin takdir yetkisinin sınırlarını,
• Uzman erbaş sözleşme yenilenmemesi işlemlerinin hangi hallerde hukuka aykırı olduğu ayrıntılı olarak incelenmektedir.
• 3269 m.12/c (“kendilerinden istifade edilememe”) uygulamasının neden bu yıl bu kadar yoğun kullanıldığını,
• Bu işlemlere karşı dava açma sürecini ve stratejisini detaylı ve sistematik şekilde ele alıyoruz.

Uzman erbaş sözleşmesinin yenilenmesi ve feshi sürecine ilişkin uygulamada en sık sorulan sorular ve hukuki cevapları aşağıda yer almaktadır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Her somut olay kendi belgeleri ve koşulları içinde değerlendirilmelidir. Sözleşme fesih yahut sözleşme yenilememe süreçleriyle karşı karşıyaysanız kendi durumunuz için mutlaka bir avukata danışın.

1. Uzman Erbaş Sözleşmesi Nedir? Yenileme Ne Anlama Gelir?

Uzman erbaşlar, belirli süreli sözleşme ile istihdam edilen askeri personeldir. Bu nedenle görev ilişkisi, klasik memuriyet statüsünden farklı olarak sözleşmeye dayalıdır. Sözleşme süresi dolduğunda iki ihtimal vardır:

1. Sözleşmenin yenilenmesi (uzatılması)
2. Sözleşmenin yenilenmemesi

Uygulamada “sözleşme yenilenmedi” denilerek geçiştirilen birçok işlem, aslında idarenin olumsuz bir değerlendirmesi sonucu tesis edilen idari işlem niteliğindedir ve yargı denetimine tabidir.

2. Sözleşme Yenilenmemesi ile Sözleşme Feshi Arasındaki Fark

2.1.Sözleşme yenilenmemesi

• Sözleşme süresi sona ermiştir.
• İdare yeni dönem için sözleşme yapmamıştır.
• Çoğu zaman “ceza değil” gibi sunulur.
• Ancak yenileme talebi varken olumsuz karar verilmişse, bu durum idari işlem niteliği kazanır.

2.2.Sözleşme feshi

• Sözleşme süresi dolmadan ilişik kesilir. (Yenileme döneminde, yenileme talepleri alındıktan sonra dahi bu sene fesih işlemiyle karşı karşıya kalındığına şahit olmaktayız.)
• Sonuçları daha ağırdır.
• Gelir, statü ve mesleki itibar bakımından ani kayıplar doğurur.
• Çoğu dosyada yürütmenin durdurulması talebi hayati önem taşır.

3. İdarenin Takdir Yetkisi Nedir? Sınırsız mıdır?

Sözleşmenin yenilenmesi veya yenilenmemesi konusunda idareye takdir yetkisi tanındığı doğrudur. Ancak bu yetki:

• Sınırsız değildir,
• Keyfi kullanılamaz,
• Objektif ölçütlere dayanmak zorundadır,
• Somut gerekçe içermelidir,
• Eşitlik ve ölçülülük ilkelerine uygun olmalıdır,
• Yargı denetimine tabidir.

Yani “takdir yetkisi var” denilerek, hiçbir gerekçe gösterilmeden işlem tesis edilmesi hukuken kabul edilemez.

4. Sözleşme Yenilenirken İdarenin Dikkate Alması Gereken Ölçütler

Yargı içtihatlarında, sözleşme yenileme konusunda takdir yetkisi kullanılırken şu hususların dikkate alınması gerektiği açıkça vurgulanmaktadır:

• Personelin mesleki safahatı,
• Disiplin durumu ve ceza geçmişi,
• Başarı ve performansı,
• Askerlik mesleğine uyumu,
• Takdir ve ödülleri,
• Amir kanaatleri,
• Aldığı eğitimler,
• Kurumda istihdamda fayda sağlayıp sağlamadığı.

Bu unsurlar değerlendirilmeden, yalnızca genel ve soyut ifadelerle tesis edilen işlemler, takdir yetkisinin hukuka aykırı kullanımı anlamına gelir.

5. Sözleşmenin Feshi ve Yenilenmemesine Dayanak Tüm Haller

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12. maddesi, uzman erbaş sözleşmesinin hangi hallerde sona ereceğini düzenlemektedir. Uygulamada bu maddedeki bentler, çoğu zaman “takdir yetkisi” gerekçesiyle topluca kullanılmakta; ancak her bir bent farklı hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Aşağıda, madde 12’de yer alan tüm gerekçeler, uygulamadaki karşılığı ve hangi hallerde dava konusu edilebileceği ile birlikte açıklanmıştır.

5.1.Sözleşme süresinin sona ermesi

Bu bent, sözleşmenin sona ermesine ilişkin en temel ve klasik hali düzenlemektedir. Sözleşme süresinin dolması halinde, idare yeni bir sözleşme yapmazsa uzman erbaşın ilişiği kesilir. Ancak uygulamada bu durum, çoğu zaman “otomatik sona erme” gibi sunulsa da her durumda yargı denetimi dışında değildir. Özellikle personelin sözleşmenin yenilenmesi yönünde açık bir talepte bulunmasına rağmen, idarenin bu talebi olumsuz bir değerlendirme ile reddetmesi halinde, tesis edilen işlem artık salt bir süre bitimi işlemi olmaktan çıkmakta; idari işlem niteliği kazanmakta ve idari yargı denetimine açık hale gelmektedir.

Bu noktada idarenin, yenilememe yönündeki iradesini somut, objektif ve denetlenebilir gerekçelere dayandırması zorunludur. Aksi halde, yalnızca “sözleşme süresi dolmuştur” şeklindeki soyut bir savunma, işlemin hukuka uygunluğunu tek başına sağlamaya yeterli değildir.

5.2.Özellikle bu yıl karşılaşılan sorunlar

2025 döneminde uygulamada, çok sayıda personel bakımından sözleşme yenilenmemesine geçmiş tarihli disiplin cezalarının veya devam eden ceza yargılamalarının gerekçe yapıldığı görülmektedir. Ancak bu tür gerekçelerin, her somut olayda otomatik olarak sözleşme yenilenmemesine dayanak oluşturması mümkün değildir. Zira; Personelin aynı disiplin cezası veya aynı ceza yargılaması devam ederken, önceki yıllarda sözleşmesinin yenilenmiş olması, hatta bu süreçte görevine devam etmiş ve hakkında olumsuz bir değerlendirme yapılmamış olması, durumunda; aynı olgunun bu yıl ilk kez sözleşme yenilenmemesine dayanak yapılması, idarenin çelişkili ve istikrarsız uygulaması anlamına gelir.

Bu tür durumlarda idare, şu sorulara açık ve net cevap vermek zorundadır:

• Önceki yıllarda sözleşme yenilenirken hangi değerlendirme yapılmıştır?
• Aynı fiil veya aynı yargılama bu yıl neden ilk kez olumsuz sonuç doğurmuştur?
• Personelin durumunda ne değişmiştir?
• Bu değişiklik hangi belge veya tespitle ortaya konulmuştur?

Bu soruların cevabı işlem dosyasında yoksa, idare takdir yetkisini tutarlı, ölçülü ve objektif biçimde kullanmamış sayılır.

HUKUKİ SONUÇ

Geçmişte sözleşme yenilenmesine engel görülmeyen bir olgunun, hiçbir yeni ve somut gelişme ortaya konulmaksızın, sonraki bir yılda sözleşme yenilenmemesine gerekçe yapılması; Hukuki güvenlik ilkesine, kazanılmış/yerleşmiş beklentiye, eşitlik ilkesine, takdir yetkisinin ölçülü kullanılması zorunluluğuna aykırılık teşkil eder. Bu nedenle, “sözleşme süresi doldu” savunması; geçmiş uygulamalarla çelişen, gerekçesiz ve tutarsız bir yenilememe işlemini hukuka uygun hale getirmez. Böyle bir durumda tesis edilen işlem, idari yargıda iptal edilebilir niteliktedir.

5.3.Devam Eden Ceza Yargılaması Tek Başına Sözleşme Yenilenmemesi Gerekçesi Olabilir mi?

Uygulamada, özellikle 2024–2025 döneminde, çok sayıda uzman erbaşın sözleşmesinin yenilenmemesine gerekçe olarak devam eden ceza mahkemesi yargılamalarının gösterildiği görülmektedir. Ancak hakkında henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmayan personel bakımından, sırf ceza yargılamasının devam ediyor olması tek başına sözleşme yenilenmemesini haklı kılan bir neden değildir.

Ceza yargılamasının devam etmesi, ilgili kişi bakımından suçluluğun kesinleştiği anlamına gelmez. Anayasa’nın 38. maddesi ve ceza hukukunun temel ilkeleri uyarınca, masumiyet karinesi gereği; kişi, hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmadıkça suçlu kabul edilemez. Bu ilke, idari işlemler bakımından da göz ardı edilemez niteliktedir. Bu çerçevede, idarenin sırf “devam eden ceza yargılaması” gerekçesiyle sözleşme yenilenmemesi yönünde işlem tesis edebilmesi için, yargılamanın varlığından bağımsız ve somut bazı hususları ortaya koyması gerekir.

Özellikle önceki yıllarda sözleşme yenilenmişse

Uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir diğer önemli durum ise şudur:
Personel hakkında ceza yargılaması önceki yıllarda da devam ettiği hâlde, idare bu durumu sözleşme yenilenmesine engel görmemiş; ancak sonraki bir yılda aynı yargılamayı ilk kez olumsuz gerekçe olarak kullanmıştır.

Bu durumda idarenin şu hususları açıklaması zorunludur:

• Aynı ceza yargılaması devam ederken önceki yıllarda neden yenileme yapılmıştır?
• Bu yıl sözleşmenin yenilenmemesini gerektiren yeni, somut ve farklı olgu nedir?
• Personelin durumunda ne değişmiştir?
• Bu değişiklik hangi belge veya tespitle ortaya konulmuştur?

Bu sorulara işlem dosyasında cevap bulunmuyorsa, idarenin kendi önceki uygulamasıyla çeliştiği, dolayısıyla hukuki güvenlik ve istikrar ilkelerini ihlal ettiği kabul edilir.

5.4.Uzman erbaşın kendi isteğiyle sözleşmeyi feshetmesi

Personelin yazılı talebi ile sözleşmenin sona erdirilmesi halidir.
Uygulamada nadiren dava konusu olur. Ancak istisna: Baskı altında alınmış dilekçeler, fiilen istifaya zorlanma iddiaları varsa, işlemin irade sakatlığı yönünden tartışılması mümkündür.

5.5.Kendilerinden istifade edilememesi   (Uygulamada en çok suistimal edilen bent)

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/c maddesi, özellikle 2024–2025 döneminde, uzman erbaşların sözleşmelerinin feshi veya yenilenmemesinde en sık başvurulan gerekçe haline gelmiştir. Uygulamada “kendilerinden istifade edilememesi” ifadesi çoğu zaman;

• son derece genel,
• yoruma açık,
• standart ve kalıp bir gerekçe olarak kullanılmakta; ancak çoğu dosyada bu gerekçenin hangi somut olaya dayandığı açıkça ortaya konulmamaktadır.

Oysa 12/c maddesi, soyut ve sınırsız bir takdir alanı tanımamakta; kendilerinden istifade edilemeyecek personelin hangi hallerde bu kapsamda değerlendirileceğini tek tek ve sınırlı sayıda düzenlemektedir.

3269 SAYILI KANUN M.12/C (EK: 12/6/2024 – 7517/34 MD.)

Kanuna göre, aşağıda sayılan hallerin rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanması halinde personel “kendilerinden istifade edilemeyecek” sayılır ve sözleşmeleri 12. maddenin ikinci fıkrası uyarınca feshedilir:

a) Mücbir sebepler hariç olmak üzere, gelirinin çok üstünde borçlanmaya düşkün olan ve bu borçlarını ödememeyi alışkanlık haline getirenler, (Detaylı bilgi için https://www.memurmevzuat.com/uzman-erbaslarda-asiri-borclanma-nedeniyle-kendilerinden-istifade-edilememe-m-12-c-a/ )

b) Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye veya kumara düşkün olanlar ya da TSK, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığının itibarını sarsacak şekilde yüz kızartıcı, utanç verici veya toplumun genel ahlak yapısına aykırı fiillerde bulunanlar,

c) Devletin, TSK’nın, Jandarma Genel Komutanlığının veya Sahil Güvenlik Komutanlığının manevi şahsiyetine zarar verecek nitelikte suç veya disiplinsizlik teşkil eden tutum, davranış veya fiillerde bulunanlar,

ç) İntihara teşebbüs eden; kendisini veya bir başkasını kasten hizmete yaramayacak hale getiren veya getirtenler; kasten ya da silah kullanımına ilişkin mevzuat, talimat veya emirlere açıkça aykırı şekilde ateşli silahla kendisini veya başkasını yaralayanlar,

d) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri yapan veya kullanan; bunların yapılmasına, kullanılmasına, saklanmasına, nakledilmesine, satılmasına veya satın alınmasına aracılık eden ya da özendirenler,

e) Mazeretsiz olarak bir sözleşme yılı içinde toplam yedi gün veya daha uzun süre göreve gelmeyenler,

f) Komando birliklerinde görev yapmak üzere temin edilenlerden, en az dört yıl hizmet süresini tamamlamadan, vazifenin sebep ve tesiri nedenleri hariç olmak üzere komando niteliğini kaybettiğine dair sağlık kurulu raporu alanlar,

g) Uzman erbaş olmak için gerekli nitelik ve şartlardan herhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılan veya sözleşme süresi içinde bu niteliklerden herhangi birini kaybedenler.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: M.12/C SINIRSIZ BİR GEREKÇE DEĞİLDİR

Görüldüğü üzere, 3269 m.12/c maddesi, “kendilerinden istifade edilememe” kavramını soyut bir kanaat olarak değil; belirli, sınırlı ve somut hallerle tanımlamıştır. Kanun koyucu, bu bentte yer alan durumların; rapor, tutanak, somut belge ile kanıtlanmasını açıkça şart koşmuştur. Bu nedenle, uygulamada sıklıkla görüldüğü üzere;

• hangi alt bendin uygulandığı belirtilmeden,
• borçlanma mı, disiplin mi, ahlaki fiil mi, sağlık mı olduğu açıklanmadan,
• ilgili fiilin ne zaman, nasıl ve hangi belgeyle tespit edildiği ortaya konulmadan

sadece “3269 sayılı Kanun m.12/c uyarınca kendisinden istifade edilemediği” şeklinde tesis edilen işlemler, kanunun aradığı şartları taşımamaktadır.

Özellikle 2024 sözleşme yenileme dönemindeki dosyaların önemli bir kısmında, m.12/c gerekçesinin hiçbir alt bentle ilişkilendirilmediği, somut olay ve belgeyle desteklenmediği görülmektedir. Bu tür işlemler, idarenin takdir yetkisinin keyfi ve ölçüsüz kullanımı anlamına gelmektedir.

DAVA AÇISINDAN KRİTİK NOKTA

Bir işlem m.12/c’ye dayandırılmışsa, idarenin şu sorulara açık ve net cevap vermesi gerekir:

• 12/c’nin hangi alt bendi uygulanmıştır?
• Bu alt bent kapsamındaki fiil somut olarak nedir?
• Fiil hangi rapor, tutanak veya belgeyle tespit edilmiştir?
• Bu durum ne zamandır mevcuttur?
• Daha önce neden sözleşmenin yenilenmesine engel görülmemiştir?

Bu soruların cevapları işlem dosyasında yer almıyorsa, m.12/c dayanaklı fesih veya sözleşme yenilenmeme işlemleri, idari yargı bakımından en güçlü iptal konularından biri haline gelir.

5.6.Sağlık nedeniyle göreve devam edememe

Bu bent, sağlık kurulu raporlarına dayanır. Ancak burada da kritik ayrım vardır:

• Geçici rahatsızlık ≠ sürekli göreve engel durum
• Eski tanı ≠ güncel sağlık durumu

Güncel, objektif ve tam teşekküllü sağlık değerlendirmesi yapılmadan tesis edilen işlemler, sıklıkla hukuka aykırı bulunabilmektedir.

5.7.Disiplin cezası veya disiplin safahatı

Disiplin cezası, tek başına her zaman fesih veya yenilenmeme sebebi değildir.

Özellikle:

• Hafif disiplin cezaları,
• Eski tarihli cezalar,
• Son yılları temiz sicilli personel bakımından, orantılılık ve ölçülülük ilkeleri gündeme gelir.  “Disiplin kanaati” gibi muğlak ifadelerle yapılan işlemler, yargı denetiminde ciddi risk taşır.

5.8.Güvenlik soruşturması / arşiv değerlendirmesi

Bu bent, uygulamada genellikle:

• Hakkında soruşturma bulunan,
• Sosyal çevresi “riskli” görülen,
• İstihbari kanaat oluşan personel bakımından devreye sokulur.

Ancak:

• Soyut istihbari değerlendirmeler,
• Açıklanmayan kanaat raporları tek başına ve otomatik sonuç doğuracak şekilde kullanılamaz. Bu tür dosyalarda gerekçeye erişim ve savunma hakkı özellikle önemlidir.

5.9.Mevzuatta belirtilen diğer sona erme halleri

Bu bent, diğer mevzuat hükümlerine atıf yapar. Ancak “atıf” yapılan düzenlemenin:

• Açık,
• Belirli,
• Personel aleyhine keyfi yoruma kapalı olması gerekir. Aksi halde işlem belirlilik ve hukuki güvenlik ilkeleri yönünden tartışılır.

6.İdare Uzman Erbaş Sözleşmesini Yenilemek Zorunda mıdır? (3269 Sayılı Kanun ve Danıştay Yaklaşımı)

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu uyarınca, idarenin uzman erbaş sözleşmesini mutlak surette yenileme zorunluluğu bulunmamaktadır. Uzman erbaşlık statüsü, belirli süreli sözleşmeye dayalı olup; sözleşmenin yenilenmesi, kural olarak idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmektedir. Bu yönüyle, sözleşme süresinin sona ermesi halinde idarenin her durumda yeni bir sözleşme yapma yükümlülüğü bulunduğu söylenemez.

Ancak Danıştay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, sözleşmenin yenilenmesi konusunda tanınan bu takdir yetkisi sınırsız, mutlak ve denetim dışı bir yetki değildir. Danıştay kararlarında; idarenin sözleşmeyi yenilememe yönündeki takdirini kullanırken, personelin mesleki safahatı, disiplin ve başarı durumu, performansı, görevine uyumu, amir kanaatleri ve hizmet gerekleri gibi objektif ölçütleri dikkate alması gerektiği; bu ölçütlerin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulmasının zorunlu olduğu kabul edilmektedir.

Bu çerçevede, özellikle sözleşme yenilenmesi talebinde bulunan bir personel bakımından, idarenin yalnızca “takdir yetkisi” veya “uygun görülmeme” gibi soyut ifadelerle sözleşmeyi yenilememesi hukuken yeterli değildir. Daha da önemlisi, önceki yıllarda sözleşmenin yenilenmesine engel teşkil etmediği kabul edilen disiplin cezaları, devam eden ceza yargılamaları veya benzeri olguların; hiçbir yeni ve somut gelişme ortaya konulmaksızın, sonraki bir yılda sözleşme yenilenmemesine gerekçe yapılması, Danıştay içtihatları ışığında takdir yetkisinin tutarsız ve ölçüsüz kullanımı olarak değerlendirilir.

Bu tür durumlarda idarenin;

• önceki dönemlerde sözleşmenin neden yenilendiğini,
• aynı olgunun bu yıl neden farklı bir sonuca yol açtığını,
• personelin durumunda ne gibi objektif ve güncel bir değişiklik meydana geldiğini açık ve denetlenebilir biçimde ortaya koyması gerekir. Aksi halde tesis edilen işlem; hukuki güvenlik, haklı beklenti, eşitlik ve ölçülülük ilkelerine aykırı hale gelir.

Sonuç olarak; idare uzman erbaş sözleşmesini yenilemek zorunda değildir, ancak sözleşmeyi yenilememe yönündeki kararını 3269 sayılı Kanun’un amacı, idare hukukunun genel ilkeleri ve Danıştay’ın yerleşik içtihatları doğrultusunda, objektif, somut ve tutarlı gerekçelere dayandırmak zorundadır. Bu şartlar sağlanmadan tesis edilen sözleşme yenilenmemesi işlemleri, idari yargı denetimine tabi olup iptale konu edilebilir.

6. Bu Yıl Neden 3269 m.12/c Çok Yoğun Kullanıldı?

2025 sözleşme yenileme döneminde uygulamada görülen tablo şudur:

• Personel planlaması ve kadro politikaları,
• Riskli görülen personelin sistem dışına çıkarılması,
• “Kolay gerekçe” arayışı, nedenleriyle m.12/c, çoğu dosyada standart ve gerekçesiz şekilde kullanılmıştır. Ancak idari kolaylık, hukuka uygunluk anlamına gelmez.

7. Gerekçesizlik Neden En Güçlü İptal Sebebidir?

İdari işlemlerde gerekçe:

• Kişinin kendisine yöneltilen işlemi anlaması,
• Savunma yapabilmesi,
• Mahkemenin denetim yapabilmesi için zorunludur. “Uygun görülmedi”, “istifade edilemedi”, “takdiren” gibi ifadeler tek başına yeterli gerekçe değildir.

8. Sözleşme Yenilenmemesi veya Feshi Halinde Dava Nasıl Açılır?

8.1.Dava süresi

İşlem tebliğinden itibaren 60 gün (İYUK m.7). Süre hak düşürücüdür;  açırılırsa iptal davası reddedilebilir.

8.2.Görevli ve Yetkili Mahkeme

8.2.1. Görevli Mahkeme

Uzman erbaşlar hakkında; 3269 sayılı Kanun’un 12. maddesi uyarınca tesis edilen sözleşme feshi, sözleşmenin yenilenmemesi veya ilişik kesme işlemleri, idari işlem niteliğinde olup idari yargı denetimine tabidir. Bu kapsamda; aşırı borçlanma, kendilerinden istifade edilememe, disiplin veya benzeri gerekçelerle tesis edilen işlemlere karşı açılacak davalarda görevli mahkeme idare mahkemesidir. Söz konusu davalar, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümleri uyarınca iptal davası olarak görülür.

8.2.2.Yetkili Mahkeme

Yetkili mahkemenin belirlenmesi, uzman erbaşın bağlı bulunduğu kurum ve statüsüne göre farklılık göstermektedir.

8.2.3.Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Emrinde Görev Yapan Uzman Erbaşlar Bakımından

Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı emrinde görev yapan uzman erbaşlar, genel kolluk statüsünde değerlendirildiğinden; bu personel hakkında tesis edilen sözleşme feshi veya yenilenmeme işlemlerine karşı açılacak davalarda yetkili mahkeme, personelin son görev yerinin bulunduğu yer idare mahkemesidir. Bu kapsamda yetki tespitinde, personelin fiilen görev yaptığı ilin idari sınırları esas alınır.

Örnek:
İzmir İl Jandarma Komutanlığı emrinde görev yapmakta iken sözleşmesi feshedilen veya yenilenmeyen bir uzman erbaş, davasını İzmir İdare Mahkemesi nezdinde açmalıdır.

8.2.4.Türk Silahlı Kuvvetleri (Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri) Personeli İçin

Yetkili mahkeme, işlemi tesis eden komutanlığın bağlı bulunduğu bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeki idare mahkemesidir. Çünkü TSK personeli “asker kişi” statüsünde olup, işlemler genellikle Genelkurmay, Kuvvet Komutanlığı veya bağlı karargâh düzeyinde tesis edilir.

Örnek: Aydın’da görev yapmakta olan Türk Silahlı Kuvvetleri personeli için; Aydın’da Bölge İdare Mahkemesi bulunmadığından ve Aydın ili Bölge İdare Mahkemesi yönünden İzmir’e bağlı olduğundan dava İzmir’de açılmalıdır.

9.Yürütmenin Durdurulması Talebi (Uygulamada Etkili Başvuru İçin Kritik Tüyolar)

Uzman erbaşlar hakkında tesis edilen sözleşme feshi veya sözleşmenin yenilenmemesi işlemleri; yalnızca statü kaybına değil, aynı zamanda ani ve ağır sonuçlara yol açmaktadır. Bu nedenle, açılacak iptal davalarında yürütmenin durdurulması (YD) talebi, çoğu dosyada hayati öneme sahiptir.

9.1. Yürütmenin Durdurulmasının Hukuki Şartları

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için;

1. İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması,
2. İşlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması

şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Uzman erbaşların sözleşme feshi veya yenilenmemesi işlemleri, bu iki şart bakımından da çoğu zaman güçlü bir YD zemini sunmaktadır.

9.2. Telafisi Güç Zarar Unsuru Nasıl Kurulmalı? (En Güçlü Alan)

Bu tür dosyalarda telafisi güç zarar unsuru soyut bırakılmamalıdır. Dilekçede özellikle şu hususlar ayrı ayrı ve somut şekilde vurgulanmalıdır:

• Tek geçim kaynağınızın mesleğiniz olduğu, uzun yıllardır görev yaptığınız,
• Sözleşmenin feshi/yenilenmemesiyle birlikte maaş ve tüm sosyal hakların aniden kesildiği,
• Sağlık, lojman, görev tazminatları ve benzeri haklardan yararlanılamaz hale gelindiği,
• Uzman erbaşlık statüsünün sona ermesinin, kariyerinizde onarılması güç bir kırılma yarattığı,
• Davanın sonunda iptal kararı verilse dahi, aradan geçen sürede yaşanan gelir ve statü kaybının fiilen telafi edilemeyeceği.

!Uygulama tüyosu: YD talebinde “maaş kesildi” demek yetmez.

“Dava sonuçlanıncaya kadar geçen sürede benim ve ailemin temel yaşamını doğrudan etkileyen, sosyal ve ekonomik yönden telafisi mümkün olmayan zararlar doğacaktır.”
şeklinde insani boyutu mutlaka ekleyin.

9.3. Açık Hukuka Aykırılık Nasıl Güçlendirilir?

YD taleplerinin reddedildiği dosyalarda en sık görülen hata, hukuka aykırılık kısmının genel ifadelerle geçilmesidir. Oysa aşağıdaki başlıklar, uzman erbaş dosyalarında doğrudan etkili olmaktadır:

9.3.1.Gerekçesizlik ve Somut Sebep Yokluğu

• İşlemde hangi somut fiil veya değerlendirmeye dayanıldığı açıklanmamışsa,
• 3269 m.12/c gibi genel bir maddeye atıf yapılıp alt bent belirtilmemişse,
• Rapor, tutanak veya belgeye açıkça yer verilmemişse,

bu husus açık hukuka aykırılık olarak YD gerekçesinde öne çıkarılmalıdır.

9.3.2 Disiplin Safahatinin ve Hizmet Geçmişinin Dikkate Alınmaması

YD talebinde mutlaka şu vurgu yapılmalıdır:

• “Son yıllara ait disiplin safahatı, (Sicilleriniz yükseliş eğiliminde ise şansınız artar)
• Ceza bulunmaması veya hafif/eskimiş cezalar,
• Aldığınız takdir ve başarı belgeleri,
• Uzun süreli sorunsuz hizmet geçmişi, idarece hiç değerlendirilmemiştir.” Kısmını mutlaka ekleyin.

!Uygulama tüyosu: Dilekçeye mutlaka: Disiplin cezası yoktur” yazısı, Son yıllara ait takdir belgeleri ek olarak konulmalıdır. Ek yoksa YD zayıflar.

9.3.3.Önceki Yıllarda Sözleşmenin Yenilenmiş Olması

En etkili YD argümanlarından biridir:

• Aynı disiplin cezası,
• Aynı ceza yargılaması,
• Aynı kişisel durum

varken önceki yıllarda sözleşmenin yenilenmiş olması, idarenin bu yılki olumsuz işlemini çelişkili ve tutarsız hale getirir.

YD talebinde açıkça şu soruyu sordurmalısın:

“Daha önce sözleşmenin yenilenmesine engel görülmeyen husus, bu yıl neden ani ve ağır bir sonuca bağlanmıştır?” Bu soru cevapsız kalıyorsa, YD ihtimali ciddi şekilde artar.

9.3.4. Devam Eden Ceza Yargılaması veya Soruşturmanın Otomatik Gerekçe Yapılması

• Kesinleşmiş mahkûmiyet yoksa,
• Yargılama halen devam ediyorsa,

sırf bu gerekçeyle tesis edilen işlemler masumiyet karinesi ve ölçülülük ilkeleri bakımından YD açısından güçlüdür.

4. Yürütmenin Durdurulması Talebinde “Şunları Ekleyin” Listesi

Uygulamada YD şansını bariz şekilde artıran ekler: Bu belgeler elinizde yoksa da, mutlaka dilekçenizde celbini talep edin.

✔Güncel disiplin safahat belgesi

✔Takdir/başarı belgeleri

✔ Önceki yıllara ait sözleşme yenileme onayları

 ✔ Devam eden ceza davası varsa iddianame/kovuşturma evresi

 ✔ Borç gerekçesi varsa ödeme planı, yapılandırma, maaş haczi belgeleri (Fesih gerekçesi aşırı borçlanma ise önem arz eder. Detaylı bilgi için https://www.memurmevzuat.com/uzman-erbaslarda-asiri-borclanma-nedeniyle-kendilerinden-istifade-edilememe-m-12-c-a/)

Altın kural: YD dosyası “sadece hukuki metin” değildir. Hakim, dosyaya baktığında tereddüt etmemeli.

10. Sonuç

Uzman erbaş sözleşmesinin yenilenmemesi veya feshi, her durumda idarenin mutlak ve sınırsız takdir yetkisi kapsamında değerlendirilemez. Her ne kadar 3269 sayılı Kanun uyarınca sözleşmenin yenilenmesi idarenin takdirine bırakılmış olsa da, bu takdir yetkisi keyfi şekilde kullanılamaz ve hukuk dışı bir alan oluşturmaz.

Bu noktada, sözleşme yenilenmemesi veya fesih işlemlerinin hukuka uygun olup olmadığının tespitinde şu soruların cevaplanması gerekir:

• Hangi gerekçeye dayanılarak işlem tesis edilmiştir?
• Dayanılan gerekçe somut, açık ve denetlenebilir midir?
• Personelin mesleki safahatı, disiplin durumu, başarı ve performansı gibi objektif ölçütler gerçekten değerlendirilmiş midir?
• Benzer durumda bulunan personel ile karşılaştırıldığında eşitlik ilkesi gözetilmiş midir?
• Uygulanan işlem, ulaşılmak istenen amaçla ölçülü ve orantılı mıdır?

Bu soruların bir veya birkaçına olumsuz yanıt verilmesi, söz konusu işlemin hukuka uygunluk denetiminde ciddi biçimde tartışılabilir hale gelmesine neden olur. Özellikle gerekçesiz veya soyut ifadelerle tesis edilen, önceki yıllardaki uygulamalarla çelişen, somut belge ve değerlendirmelere dayanmayan sözleşme yenilenmemesi veya fesih işlemleri, idari yargı mercilerince iptal edilebilir nitelikte kabul edilmektedir.

Uzman Erbaş Sözleşme Yenilenmemesi Hangi Hallerde Hukuka Aykırıdır?

Sonuç olarak; uzman erbaşlar hakkında tesis edilen sözleşme yenilenmemesi veya fesih işlemlerinde, idarenin takdir yetkisini hukuka uygun, objektif, tutarlı ve ölçülü biçimde kullanıp kullanmadığı her somut olay bakımından ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bu çerçevede, hak kaybı yaşandığını düşünen personelin, süresi içinde yargı yoluna başvurarak işlemin hukuka uygunluğunu denetlettirmesi, hem hukuki güvenlik hem de hak arama özgürlüğü açısından büyük önem taşımaktadır. UNUTMAYIN; “Takdir yetkisi, hukukun bittiği yerde değil; hukukun çizdiği sınırlar içinde başlar.”

SIK SORULAN SORULAR (SSS)

1.Sözleşme Uzatma Süresine Amir Karışabilir mi? Hayır.

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu uyarınca, uzman erbaş sözleşmesinin hangi süreyle uzatılacağı hususunda amirlerin belirleyici veya bağlayıcı bir yetkisi bulunmamaktadır. Sözleşmenin uzatılmasına ilişkin süre, kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenir. Uygulamada bazı birimlerde amir kanaatine dayanarak sözleşme süresinin kısaltıldığı veya uzatıldığı yönünde değerlendirmeler görülse de, sözleşme süresinin belirlenmesinde asıl ölçüt kanun ve bağlı mevzuattaki objektif kriterlerdir; amir kanaati tek başına belirleyici ve bağlayıcı kabul edilemez.

Amirler, uygulamada yalnızca kanaat ve değerlendirme sunabilir; ancak “şu kadar yıl uzatılsın”, “kısa süre uzatılsın” veya “uzatılmasın” şeklinde süreyi tayin eden bir karar verme yetkisine sahip değildir. Bu nedenle, amir kanaatinin sözleşme süresini doğrudan belirlediği veya tek başına bağlayıcı olduğu yönündeki uygulamalar, hukuki dayanağı bulunmayan yorumlar niteliğindedir. Uzman erbaş sözleşmesinin uzatma süresi amir tarafından belirlenemez; amir kanaati tek başına bağlayıcı değildir ve sözleşme yenilenmemesi işlemleri yargı denetimine tabidir.

2.Amir Olumsuz Kanaat Verirse Sözleşme Otomatik Olarak Uzatılmaz mı? Hayır.

Amirin olumsuz kanaati, tek başına sözleşmenin uzatılmaması sonucunu otomatik olarak doğurmaz. Kanaatin;

• somut olgulara dayanması,
• personelin disiplin safahatı, hizmet geçmişi ve performansı ile desteklenmesi,
• idare tarafından objektif şekilde değerlendirilmesi

gerekir. Aksi halde, yalnızca amir kanaatine dayanılarak tesis edilen sözleşme yenilenmemesi işlemleri yargı denetiminde iptale konu olabilir.

3.Sözleşme Süresi Bitince İdare Gerekçe Göstermek Zorunda mı?

Sözleşme süresinin dolması, tek başına sözleşmenin yenilenmemesi için otomatik ve gerekçesiz bir alan yaratmaz. Özellikle personel sözleşmenin yenilenmesini talep etmişse, idarenin yenilememe yönündeki kararını somut, objektif ve denetlenebilir gerekçelerle açıklaması gerekir. “Takdiren uygun görülmedi” veya “hizmetin gerekleri” gibi soyut ifadeler, çoğu durumda yeterli gerekçe sayılmamaktadır.

4.Devam Eden Disiplin Soruşturması Sözleşme Uzatılmasına Engel midir?

Tek başına hayır. Hakkında disiplin soruşturması bulunan bir personelin sözleşmesinin uzatılmaması için, soruşturmanın sonuçlanmış olması, fiilin ağırlığının somut olarak ortaya konulması ve bu durumun hizmet gerekleriyle açık bağlantısının kurulması gerekir. Disiplin soruşturması henüz tamamlanmadan, hatta “meslekten çıkarma” teklif aşamasında dahi sözleşmenin feshedilmesi veya yenilenmemesi, masumiyet karinesi ve ölçülülük ilkesi yönünden ciddi hukuki tartışma doğurmaktadır.

5.Devam Eden Ceza Davası Sözleşmenin Uzatılmasına Engel Olur mu?

Hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmayan bir personel bakımından, yalnızca devam eden ceza yargılaması, sözleşmenin uzatılmaması için otomatik bir gerekçe oluşturmaz. Ceza davasının varlığı;

• görevle doğrudan ve ağır bir bağlantı kurulmadıkça,
• somut ve güncel risk ortaya konulmadıkça

tek başına sözleşme yenilenmemesini haklı kılmaz.

6.Geçmişte Sözleşmesi Yenilenen Bir Personelin Bu Yıl Aynı Gerekçeyle Sözleşmesi Uzatılmayabilir mi?

Bu durum her dosyada ayrı değerlendirilmelidir; ancak genel kural şudur:
Geçmişte sözleşmenin yenilenmesine engel görülmeyen bir olgunun, hiçbir yeni ve somut gelişme ortaya konulmaksızın, sonraki bir yılda sözleşme uzatılmamasına gerekçe yapılması, hukuki güvenlik ve idarenin kendi uygulamalarıyla bağlılığı ilkelerine aykırılık oluşturur. İdare, bu durumda “ne değişti?” sorusuna açık ve belgeli bir cevap vermek zorundadır.

7.Sözleşme Uzatılmadığında Dava Açma Süresi Kaç Gündür?

Sözleşmenin yenilenmemesi veya feshi işlemine karşı, işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir.

8.Sözleşme Yenilenmezse Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi? Evet.

Sözleşmenin yenilenmemesi veya feshi; ani gelir kaybı, sosyal hakların kaybı ve mesleki statünün sona ermesi gibi telafisi güç zararlar doğurduğundan, açılacak iptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

9.Sözleşme Uzatılmaması Disiplin Cezası Sayılır mı? Hayır.

Uzman erbaş sözleşmesinin yenilenmemesi veya feshi, disiplin cezası niteliğinde bir işlem değildir. Ancak her ne kadar disiplin cezası sayılmasa da, sözleşmenin yenilenmemesi işlemi idari işlem niteliğinde olup hukuka uygunluk denetimine tabidir. Bu nedenle, “disiplin cezası değil” gerekçesiyle sözleşme yenilenmemesi işlemlerinin yargı denetimi dışında bırakılması mümkün değildir.

10.Sözleşme Yenilenmemesi Kararı Yazılı Olarak Bildirilmek Zorunda mı? Evet.

Sözleşmenin yenilenmemesi veya feshi yönündeki kararın, yazılı şekilde personele bildirilmesi gerekir. Yazılı bildirim yapılmadan fiilen ilişik kesilmesi veya sözleşmenin sona erdirilmesi, usul yönünden hukuka aykırılık oluşturur. Ayrıca yazılı bildirim, 60 günlük dava açma süresinin başlangıcı açısından da belirleyicidir. Uzman erbaş sözleşmesinin yenilenmemesi; amir kanaatine, soyut gerekçelere veya otomatik değerlendirmelere dayandırılamaz ve her durumda idari yargı denetimine tabidir.

11.Sözleşme Yenilenmemesi İşlemi Geriye Yürür Şekilde Uygulanabilir mi? Hayır.

Sözleşme yenilenmemesi veya feshi işlemleri, geriye yürütülemez. İşlemin tesis edildiği tarihten önceki bir döneme etkili olacak şekilde hak kaybı yaratılması, hukuki güvenlik ve kazanılmış haklar ilkelerine aykırıdır.

12.Sözleşme Yenilenmeyen Uzman Erbaş Tekrar Göreve Dönebilir mi?

Bu husus, davanın sonucuna bağlıdır. Sözleşme yenilenmemesi veya feshi işlemi idari yargıda iptal edilirse, iptal kararının hukuki sonucu olarak personelin göreve iadesi gündeme gelir. Ancak her somut olayda, iptal kararının kapsamı ve uygulanma biçimi ayrıca değerlendirilmelidir. Ancak kendi isteğiyle sözleşmesini yenilemeyip devamında dava açılması durumunda olumsuzluk gündeme gelebilir.

13.Sözleşme Yenilenmemesi İşlemine Karşı Yürütmenin Durdurulması Alınırsa Ne Olur?

Yürütmenin durdurulmasına karar verilmesi halinde, dava konusu işlem geçici olarak askıya alınır. Bu durumda, sözleşme yenilenmemesi veya feshi işleminin doğurduğu sonuçlar dava sonuna kadar uygulanmaz. Ancak yürütmenin durdurulması kararının otomatik olarak göreve dönüş sonucunu doğurup doğurmayacağı, somut dosyanın içeriğine ve mahkeme kararının kapsamına göre değişebilir.

14.Sözleşme Yenilenmemesi İşleminde İdare Önce Uyarı veya İkaz Vermek Zorunda mı?

Hayır, kural olarak böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. Ancak sözleşme yenilenmemesi işlemi, ani ve ağır sonuçlar doğuruyorsa ve personelin davranışlarının düzeltilmesi mümkünken doğrudan yenilememe yoluna gidilmişse, bu durum ölçülülük ilkesinin ihlali olarak ileri sürülebilir.

15.Sözleşme Yenilenmemesi İşleminde Emsal Kararlar Dikkate Alınır mı? Evet.

İdari yargı mercileri, benzer olaylarda verilmiş emsal Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararlarını dikkate almaktadır. Özellikle gerekçesiz, soyut ve önceki uygulamalarla çelişen sözleşme yenilenmemesi işlemleri bakımından emsal kararlar davaların seyrini doğrudan etkileyebilmektedir.

16.Sözleşme Yenilenmemesi İşlemi Sonrasında Başka Bir Kurumda Çalışmaya Engel Var mıdır?

Sözleşme yenilenmemesi işlemi, tek başına sivil kamu görevlerine veya özel sektörde çalışmaya engel oluşturmaz. Ancak işlemin gerekçesine (örneğin yüz kızartıcı fiil iddiası) bağlı olarak fiili sonuçlar doğabilir. Bu nedenle her somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.

17. İdare Sözleşmemi Yenilemezse Tazminatımı Alabilir miyim?

Bu durum, sözleşmenin yenilenmemesinin hukuki niteliğine ve işlemin hukuka uygun olup olmadığına göre değişmektedir. Kural olarak; 3269 sayılı Kanun kapsamında sözleşmesi süresi sonunda yenilenmeyen uzman erbaşlara, sırf sözleşme uzatılmadığı için otomatik olarak bir tazminat ödenmesi söz konusu değildir. Zira sözleşmenin yenilenmemesi, her durumda idare açısından bir “kusur” anlamına gelmez.

Ancak sözleşmenin yenilenmemesi veya feshi işlemi;

• hukuka aykırı ise,
• gerekçesiz veya soyut nedenlere dayanıyorsa,
• takdir yetkisi keyfi şekilde kullanılmışsa,
• eşitlik, ölçülülük veya hukuki güvenlik ilkeleri ihlal edilmişse,

ve bu durum idari yargı kararıyla tespit edilirse, ortaya çıkan zararlar bakımından tam yargı davası yoluyla tazminat talep edilmesi mümkün hale gelir.

Bu kapsamda, idari işlemin iptali sonrasında;

• uğranılan maddi zararlar (mahrum kalınan maaş ve parasal haklar),
• somut koşullara göre manevi zararlar,

ayrı bir dava ile veya iptal davasıyla birlikte açılacak tam yargı davası yoluyla istenebilir.

Sonuç olarak; idarenin sözleşmeyi yenilememesi halinde tazminat hakkı kendiliğinden doğmaz, ancak söz konusu işlemin hukuka aykırılığı yargı kararıyla ortaya konulursa, zararların tazmini hukuken mümkün hale gelir.

Faydalı olması dileğiyle. Bu içerik Avukat Can SEVER tarafından hazırlanmıştır. Kaynak gösterilmeden paylaşılması yasaktır. © 2025 MemurMevzuat | Tüm hakları saklıdır. “Memur Mevzuat” markası altında yayımlanan tüm yazılar, bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışma niteliğinde değildir.

Bu sayfa içeriği, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilmeden veya izin alınmadan alıntı yapılması, kopyalanması ya da yeniden yayımlanması yasaktır.